Yumurtayı dölleyen sperm tipine bağlı olarak erkek ya da dişi cinsiyet döllenme esnasında belirlenir.

X Kromozomlu sperm ile kız çocuk, Y kromozomlu sperm ile erkek çocuk oluşur.

Sperm yumurtaya ulaşıp içine girdikten sonra kuyruğundan ayrılır.

Spermin baş kısmı genişlediğinde bu şekline erkek çekirdeği denir.

Yumurta ise dişi çekirdeği olarak adlandırılır.

Bu sırada erkek ve dişi kromozomları birbirine karışmaktadır.

Böylece anne ve babadan gelen en küçük bilgi parçaları ile tüm özellikleri birleşir.

Her insan, kromozomlarla ilgili bilgiler ile belirli özelliklere sahiptir.

Kadın ve erkekten 23′er kromozom sayesinde her insanda toplam kromozom sayısı 46′dır.

Bebek anne ve babanın kromozomlarının kombinasyonudur.

Çocukların ileride sağlıklı bir ağza ve dişlere sahip olması için aileleri uyaran diş hekimleri; şu önerilerde bulunuyor:

Öncelikle bebeğinizi kesinlikle biberonla uyutmayın. Emzik kullandıysanız bir yaşından sonra son verin ve dişleri çıkar çıkmaz fırçalamayı öğretin. Çocuklar, iki yaşına geldiklerinde mutlaka diş hekimiyle tanıştırılmalı.

Böylelikle hem dişçi koltuğu fobisi oluşmaz, hem de diş hekimlerine karşı daha olumlu bir imaj gelişir. Bu yaş itibariyle diş hekimine gelen çocuklar böylelikle koruyucu diş hekimliği uygulamalarından daha fazla yararlanacakları gibi ortodontik sorunlara da daha erken müdahale edilebilir.

Ancak zamanından önce çekilen bir süt dişinin yeri, sürekli diş gelinceye kadar mutlaka korunmalı.

Aslında bebeğin normalden iri olmasını anneden kaynaklanan sorunlar olabileceğini gösterebileceği gibi doğum sırasında da sorunlar çıkmasına sebep olabilir.

Normal sürede doğmuş bir bebeğin ortalama ağırlığı 2500-4000 gram arasında değişir. Eğer bir bebeğin doğum ağırlığı bu aralığın üzerinde ise iri bebekten söz edilir. Bunun bir diğer adı makrozomi. Tanı konmak için doğum öncesinde ultrason ölçümlerinde alınan sonuçlar ve doğum ağırlığı baz alınır.

İri bebeğin nedenleri

Doğum ağırlığı yüksek olan bebeklerin çoğunda annede şeker hastalığı (diyabet) vardır. Ayrıca annenin gebelikten önce ya da gebelik sırasında aşırı kilolu olması, annenin doğum kilosunun fazla olması ya da uzun boylu olması, annenin daha önce iri bebek doğurmuş olması, günaşımı olması veya bebeğin cinsiyetinin erkek olması gibi sebeplerle de bebeğin iri olması sonucunu doğurabilir.

İri bebeğin riskleri

* Doğumun yavaş ilerlemesi
* Doğumun zor olması
* Doğum sırasında omuz takılması
* Kemik veya sinir travmaları
* Yırtıkların oluşması
* Atoni
* Sezaryen doğumun gerekmesi

İri bebekte sezaryen doğum

Bebeğin normal koşullardan iri olması genellikle sezaryen doğumu gerektirir. Yapılan ultrason ölçümlerinde bebeğin tahmini doğum ağırlığı 4500 gramdan fazla ise (annede şeker hastalığı varsa 4250 gramdan) sezaryen doğum tavsiye edilir. Bunun dışında annenin pelvik (doğum kanalı) yapısı ve doğumun ilerlemesi ile ilgili diğer gözlemler de sezaryen doğuma karar verilmesinde rol oynar.

Temel ihtiyaçlar arasında olan elbiseler, çocuk bezleri, bebeğinizin rahat uyuyacağı bir karyola ve yatak, çocuk arabası ve çocuğu sırtınızda veya göğüsünüzde taşıyabileceğiniz çantalar ve araba bebek koltuğu sayılabilir.

Bebeğiniz için elbise seçiminde elbiselerin pratik olması çok önemlidir. Hemen ihtiyaç duyacağınız şeyler doğumun mevsimine de bağlıdır. Örneğin yaz aylarında doğan bir bebeğin battaniye gereksinimi olmaz. Elbiselerin biraz büyükçe alınmasına dikkat edilmelidir. Alınan elbiseler çocuğa tam uyarsa bir kaç haftada elbiseler dar gelecektir. Etiketleri kontrol ederek, elbiselerin ısıya dayanıklı ve kolayca yıkanabilir, doğal (pamuk,yün, keten) maddelerden hazırlananların tercih edilmesi gerekir.

Genel olarak bebeğinizin ihtiyaç duyduğu giysiler şöyle sıralanabilir:

* Bezler,
* Pamuklu fanilalar,
* Yeni doğan gecelikleri,
* Süveterler,
* Çorap ve patikler,
* Başlık ve şapkalar
* Bir yorgan ya da başlıklı ve fermuarlı uyku çantası
* Battaniyeler
* Bebek vücud yıkama bezleri ve havlular
* Isı ölçer
* Bebek yıkama için plastik uygun leğen
* Bebek şampuanları
* Bebek pudraları
* Emniyetle kapanır bir kirli bez torbası
* Bebeği beslerken oturacağınız rahat bir koltuk
* Biberonlar -en az 2 adet-
* Biberon kaynatma kapları
* Güvenli bir araba koltuğu
* Emzik
* Ayına uygun oyuncaklar

Bunların dışında, ileri derecede böbrek, kalp, karaciğer pankreas hastalıkları ile şeker hastalığı, tiroid bezinin çalışmaması, metabolizma ve endokrin sistemi hastalıkları, beslenme bozukluklarının hazırlayıcı sebepleridir. Yenidoğanda beslenme bozuklarının temel nedenleri ise anne sütü yetersizliği olabilir. Anne bunun farkına varmadığında, bebek aç kalacaktır. Geçmeyen ishalden sonra bebeğe uzun süre süt verilmezse beslenme yetersizliği görülebilir.

Bebekte oluşan kısa ya da uzun süreli enfeksiyonlar da beslenme bozukluğuna sebep olur. Enfeksiyonlar sırasında metobilizma değişir ve artar. Kusma ve ishal ile kayıplar olacağından iştahı azalan bebek besin maddelerini alamaz, denge bozulur.

Böyle bebeklerde kilo artışı olmaz. Durumu gittikçe kötüleşir, kilo kaybı başlar, deri altı yağ dokusu azaldğından deri buruşuk bir görünüm alır. Karın şişkin ya da çökük olabilir. Vücut ısı genellikle normalin altındadır ve ödem olabilir. Bazen metabolizma azalır. Başlangıçta huysuz olan bebekler gittikçe halsizleşir iştahları azalır ve sık sık müküslü kaka çıkar. Genellikle kabızdırlar. Bununla birlikte açlık tipi ishal görülebilir, huzursuz ve sinirlidir, devamlı ağlar ve sızlanırlar. Bebeği üzmemeye ederek en kısa zamanda doktoruyla görüşmelidir.

Süt çocuğu ebeveyn odasında yatıyorsa yatağının kolayca ulaşılabilecek ve karşıdan bakmakla denetlenebilecek bir yere yerleştirilmelidir.

Eğer bebeğin kendi bebek-odasi-hazirliklarinda-dikkat-edilmesi-gerekenler/”>odası varsa, daha rahat ve daha iyi dinlenmesi sağlanır. Bebek hastayken fazla eşyaya gerek duymaz. Bu bakımdan, gerekli olmayan giyecek ve oyuncaklarını kaldırmak, çocuğun sarılarak uyuduğu bir oyuncak ya da bebek varsa, sadece onu bırakmakla yetinmelisiniz. Bunun dışında bakımında ihtiyaç duyulan malzemeleri kolay ulaşabileceğiniz şekilde düzenlemelisiniz.

Çocuk daha büyükse, bitkin olduğu sürece oynamaz; ama, ateşi biraz düşer düşmez, dikkatini bir noktada toplayamadığı için bütün oyuncaklarını yanında ister. Fazla oyuncak vermemek ve gününü uyuyarak geçirmesini sağlamak iyileşme sürecini hızlandırır. Hasta çocuğun odası havalandırılmalıdır. Bunun için, çocuğun üstü örtülür ve pencere, hava doğrudan çocuğun üstüne gelmeyecek şekilde açılır. Bu sırada öteki odalarla hava akımı olmamasına dikkat etmelidir. Havalandırma kısa süreli olmalı, özellikle hava güzelse, günde iki ya da üç kez tekrarlanmalıdır. Oda ısıtılıyorsa, havasının kurumaması için nem durumunu denetlemekte fayda vardır. Oda temizlenirken de, ıslak bez, sünger, v.b. kullanılarak toz. kaldırmamaya dikkat edilmelidir. Herhangi bir nedenden ötürü ıslak bez kullanılamıyorsa, sözgelimi döşeme parkeyse, süpürge yerine kuru bir yünlü kumaş parçası kullanılmalıdır.

Çocuk fâzla giydirilmemelidir; üst üste üç-dört zıbın ya da kazak giydirmek faydasızdır. Bütün giyecekler, bakımı kolay olanlardan seçilmeli, çünkü çocuk, yattığı yerde üstünü açma eğiliminde olduğundan kullanışlı olanlar seçilmelidir.

Pijama, özellikle çocuğun bütünüyle soyunmasına gerek duyulmadan, iç çamaşırlarının değiştirilebilmesini sağlayan pijamalar, son derece uygundur.

Yünlülerden kaçınılmalı, terleme ya da kusma sonucu pişiklere sebep olacağından özellikle ten üzerine giydirilmemelidir.

Çocuğun giyecekleri, hele çok terliyorsa, sık sık değiştirilmeli ve giyeceklerinin içinde rahatlatılmalıdır.

Karyola hava akımlarından ve şiddetli ışıktan etkilenmeyecek bir yere yerleştirilmesi gerekir, böylece hasta çocuk karyolasına yetırılıp dinlendirilmeli.

Karyola, bebeği bağlamaya gerek göstermeyecek kadar derin olmalıdır. Normal zamanda bile uygun görülmeyen bu yöntemden, çocuk hastayken tamamen kaçınmak gerekir; çünkü hasta çocuk sıkıntılıdır, kurtulmaya çalışırken debelenebilir. Çocuk hastayken bile, canı çektiğinde oturabilmeli, hareket edebilmeli ve tehlikesizce ayağa kalkabilmelidir.

Yatak takımı da kullanışlı olmalıdır. Hasta çocuğun beden ısısı normaldekinden daha yüksek olduğundan, terlemeyi artıran sentetik maddeden yapılmış çarşaflardan kaçınılmalı, ter emici pamuklular tercih edilmelidir.

Çocuğun sürekli olarak kuru çarşafta yatabilmesini sağlamak için yeterince yedek çarşaf bulundurulması iyi olur; üst üste yorgan, battaniye, v.b. örtmekten kaçınılmalıdır.

İlk iki hafta gibi süreçte başlar ve genellikle üç ya da dördüncü aylarda geçer.

Kolik, anne ve babanın kötü bakımı ile ilgili değildir, kendinizi suçlamayın. Kolik fazla gaz yapımı veya karın ağrısı ile de ilgili değildir. Karın kaslarının daha sert olması nedeniyle bebek ağlarken bunları kullanır ve kendini kasar, yalnız bu karın ağrısı anlamına gelmez. Bacaklarını ve ellerini de aynı amaçla kasabilir.

Bebeğe zararı var mıdır?

Bebeğin huysuz olması ve ısrarlı ağlamasının ona zararı yoktur. Ağlama tamamen ortadan kaldırılmasa da ağlama süresi günler içinde azalır. En kötü ağlama krizleri, ikinci ayda birden başlar ve üçüncü ayda biter. Böyle bebeklerin ileride çevresel uyaranlara daha duyarlı olabildikleri düşünülmektedir.

Bebeği nasıl sakinleştirebilirsiniz?

Bebeğinizi, kucağınıza alın ve sakinleştirmeye çalışın; bu bebeği gevşetir ve uyutur. Onu sakinleştirmek için;

Sallanan sandalyede, salıncakta ya da kucakta sallayın,
Kanguruya koyup gezdirin,
Arabasında gezdirin.
Bebeği ağlayarak uyumaya bırakın.
Yukarıda yapılanlarla bebek sakinleşmezse; otuz dakika geçmişse ve karnı toksa, muhtemelen artık uyumak istiyordur.
Etraftaki gürültüyü azaltın ve bebeği uyumaya bırakın. Sırt üstü yatağına yatırın, kapıyı kapatın, başka odaya gidin ve başka şeylerle meşgul olun. Biraz rahatsız olacak ama sonunda uyuyacaktır.

Enerjinizi, çocuğunuzun gerçekten ihtiyacı olduğu zamana saklayın. Yatakta onbeş dakikadan fazla ağlarsa tekrar kucağınıza alıp baştan bütün sakinleştirici metodları kullanın. İleriki aylarda gelişebilecek uyku problemlerinden koruyun.

Bebeğinizin kolik ağlaması, üçüncü ayda kesilmeyebilir. Uyku alışkanlığını edinmesi için, bebeğiniz hafif huysuz ancak henüz ağlamadan yatağa koyun ve kendi kendine uyumaya bırakın. Hem sallayıp, hem emzirerek uyutmaya çalışmayın. Kolik önlenemez ama uyku problemleri önlenebilir.

Gündüzden çok gece uykusunu arttırın. Gündüz çok uzun uyutmaktan kaçının. Gündüz eğer uyku üç saati geçerse hafifçe uyandırın, altını değiştirip besleyin. Bu, gece uykusunun az olmasını önler.

Aşağıdaki beslenme stratejilerini uygulayın,

Bebeğinizi her ağladığında beslemeye çalışmayın. Aç olmak, bebeğinizin ağlama sebeplerinden sadece birisidir. Mide boşalması iki saatten fazla sürer. Dolayısıyla her iki beslenme arası bu süreyi bekleyin. Aksi halde kramp olabilir. Bebeğiniz eğer anne sütü alıyorsa kahve, çay, kola ve diğer uyarıcı içecekleri almayın. Eğer çocuğunuzun ishali, kusması, egzeması, nefes alırken hırıltısı varsa veya ailede süt alerjisi hikayesi varsa bebeğiniz inek sütüne alerjik olabilir. Eğer anne sütüyle besliyorsanız inek sütü içmekten veya sütle yapılan yiyeceklerden bir hafta uzak durun ve “bebeğinizin durumu iyileşiyor mu” görün. Eğer mama ile besliyorsanız ve alerji belirtileri varsa doktorunuzu arayıp mamaya devam edip etmeyeceğinizi sorun ve ilave tavsiyeler isteyin. Dinlenin ve kendinize bakın. Yorgunluk ve halsizlikten kaçının. Günde en az bir kere, gece uykusuz kalma ihtimaline karşı, uyuyun. Eşinizden, arkadaşınızdan veya yakınlarınızdan yardım isteyin. Kolikli bebeğin bakımı iki kişilik iştir. Arada bir bebek bakıcısı tutup evden dışarı çıkıp kafanızı dağıtın. Her gün birileriyle konuşup duygularınızı anlatın. Ağlayan bebek herkesi çaresiz bırakabilir!

Aşağıdaki belirttiğimiz sık yapılan hatalardan kaçının!

Bebek anne sütü alıyorsa kesmeyin. Eğer bebeğinizin ekstra kaloriye ihtiyacı varsa doktorunuzla konuşup sütünüzü artırmak için ne yapacağınızı öğrenin. Satılan bazı ilaçlar etkisizdir ve birçoğu da çocuk için zararlıdır, özellikle fenobarbital içerenler. Bağırsak hareketlerini azaltan ilaçlar kabızlığa sebep olabilir. Gaz çıkarmaya yarayan ilaçlar, son yapılan çalışmalara göre fazla yararlı olmamakla birlikte zararlı da değildir. Bebeğinizi su yatağında, koyun derisi halı üzerinde boncuk doldurulmuş yastıklara veya herhangi bir yumuşak yastık üzerine yüzükoyun yatırmayın. Bu yüzeyler ani ölüme, tıkanmaya ya da nefes almada zorluğa neden olabilir. Çok küçük bebekler nefes almak için başını yeteri kadar kaldıramayabilir. Poposuna gaz çıkartmak için termometre veya fitil sokmak devamlı yapıldığında anüs kasını tahriş edebilir, pek faydası da yoktur.

Eğer;

Çocuğunuz iki saatten fazla devamlı ağlamışsa,
Bebeğiniz bir aydan küçük ve hastaysa,
Bebeğinizi incitmekten korkuyorsanız,
Bebeğiniz çok hasta gibi duruyorsa, doktorunuzu hemen arayın.

Eğer;

Ağlayan bebeğinizi sakinleştirmek için bir yol bulamadıysanız,
Ağlama dört aydan daha sonraya ulaşmışsa,
Bebeğiniz yeteri kadar kilo alamıyorsa veya açsa,
Veya bunlara benzer başka belirtiler görüyorsanız, doktorunuzu arayınız.

Sallanan oyuncaklar:

Bebeğinizin birinci ayında oyuncağının göz hizasında olmasına dikkat etmelisiniz. Sallanan renkli oyuncaklar doğru seçim olacaktır. İlk zamanlar bebek bu oyuncağa bir süre ilgisiz kalabilir ama zamanla dış dünyaya uyum sağlayacak ve ilgisi artacaktır. Bu tip oyuncaklar bebeğin algısını güçlendirerek çevresini daha çok fark etmesine yardımcı olur. Sallanan oyuncak ve objeyi aralıklarla değiştirirseniz bebeğiniz değişimi fark edecektir.

Renkli oyuncaklar:

Sallanan objeleri seçerken canlı renklerde olması da önemlidir. Kırmızı, mavi, yeşil renklerde olabildiği gibi parlak renkli oyuncaklar da ilgisini çekecektir. Bebeğin yatağının çevresine de bu renkli oyuncakları yerleştirirseniz ileriki aylarda başını hareket ettirmeye başladıkça bu oyuncaklar da dikkatini çekecektir.

Sesli oyuncaklar:

Bebeğin çevresinin farkına varmsını duyularına hitab edecek şekilde seçilen oyuncaklarla sağlayabilirsiniz. İşitme duyusunu güçlendirmek için müzikli dönenceler ilk ayda çok faydalıdır. Bu oyuncak ; bebeğin farklı sesleri de ayırt etmesine de yardımcı olacaktır. Bunun için müzik kutusu ya da cd çalar da işinize yarayabilir. Özellikle de uykuya geçiş zamanlarında çalacağınız müzikler onu rahatlatarak daha sakin ve huzurlu bir şekilde uykuya dalmasına yardımcı olacaktır.

gebelikte-bebegin-psikolojik-gelisimi-icin-muzik-dinleyin-bebeginize-de-dinletin/”>Bebeklerin birinci aydaki ilk oyuncakları anne ve babalarıdır. Bebekler için sevgi ifadesi olan aynı zamanda güven duygusu kazandıran dokunuşlarınız onun için çok önemlidir, sevildiğini, değer verildiğini hissettirir. Yüzünüz ve gülüşünüz onun için en eğlenceli oyuncaktır. Yüzünüzü ona yaklaştırın ve sesli bir şekilde gülümseyin. Onu sevdiğinizi söyleyin. Şarkılar , ninniler söylediğinizde sizi dikkatlice dinlediğini ,her yaklaştığınızda heyecanlandığını fark edeceksiniz. Onunla ne kadar çok konuşursanız o kadar çok uyaran alır. Sizinle iletişimi artar ve annesi olduğunuzu daha çok fark eder.

Prematüre doğumlarda yani erken doğmuş bebekler geç yürümeye meyillidirler. Bebekleri yürümeye başlamadan önce kendilerine güvenlerinin gelişimi için zamana ihtiyaçları vardır. Bebeğin her yürüme çabalarında oyunlarla bundan zevk almasına yardımcı olunmalıdır.

Bebekler genelde bir kaç adım atar ve desteksiz yürümekte zorlanırlar ama aile onun ellerinden tutarak yürütmelidir.

Eğer bebeğiniz birkaç adım atabiliyor, ancak desteksiz ayakta duramıyorsa, onu arasıra elinden tutarak da yürütebilirsiniz.

Yürüteç kullanımı

Bir çok aile bebeklerinin daha erken ve kolay yürüyeceğini düşünerek yürüteçe oturtmayı denemiş hatta pek çok çocuk yürüteçle büyümüştür. Yalnız yürüteç son derece sağlıksız ve orantısız kas gelişimine ayrıca ev kazalarına da sebep olmaktadır. Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Metin Doğan, yürütecin çok ciddi sağlık sorunlarına sebep olduğunu ve kesinlikle önermedikleri açıklamalarında bulunuyor. Doç Dr.Metin Doğan’ın açıklamaları şöyle:

Yürüteçsiz kendi çabalarıyla sürünme, emekleme, yuvarlanma, tırmanma ve ayağa kalkma gibi hareketlerle bebeklerin kaslarının güçlendiği belirtiliyor.

Genel olarak yürüteç aile bireylerinin kendilerine kolaylık sağlamasıyla tercih ediliyor ancak bebeğin sağlıklı gelişimi, yürütecin eğlenceli görünmesinden çok daha önemlidir. Yürütecin, ailelerdeki bebeğin yürümesini hızlandırdığı inancının ise tamamen yanlış olduğu hatta yanlış yürüme alışkanlıkları kazandırdığı da açıklanıyor.

Yürüteçler yanlış zamanda yanlış kasların güçlenmesine sebep olduğundan orantısız kas gelişimi oluşuyor. Bebekler yürüteçle parmak uçlarıyla yükseldiklerinden bacakların arka kısımlarındaki kaslara aşırı yüklenme oluyor ve ön taraftaki kaslar ile kalça kasları zayıf kalarak gelişimi tamamlayamıyor. Ayaklarda da şekil bozukluğu ve deformasyon ile arka taraf tendonlarında kısalmalar görülüyor. Parmak uçlarına basmaya alışan çocuk, topuklarının üzerine basmaya zorlanıyor. Yürütecin tüm etkileriyle bebek, normal yollardan geçmesi gereken evreleri atlayarak erken hareket özgürlüğü kazanıyor.

Bebeğin gelişiminde yürümeyi de en doğal haline bırakılması gerektiği uyarısı yapılıyor. Yürümeye başlama aşamalarında, anne-babaların bebeklerinin ellerinden tutarak adım atmasını sağlamaları gerekiyor. Aynı zamanda erken dönemde yürüteç kullanımı hazır olmayan eklemlerde ağırlık yüklenmesine sebep olacağından sağlam adımlar yerine hızlı ve dengesiz yürüme şekilleri oluşabildiği belirtiliyor.

Yürüme ve eklem sorunları dışında yürüteçler ev kazaları ile bebeklerde ciddi yaralanmalara da sebep olabiliyor. Sık karşılaşılan ev kazaları; merdivenden yuvarlanma, yanma, elektrik çarpmaları, kablolara takılma ve zehirlenme olarak sıralanabilir. Bebekler, yürüteç yardımıyla çok hızlı hareket edebildiklerinden her yere gidebilir ve ev eşyalarına da uzanabilir olduğundan her türlü ev kazalarına da açık duruma gelmektedirler. Ayrıca yürümeye başlayan bebeklerde ortopedik ayakkabının da şart olmadığı ve evde yalın ayak yürümesinin daha sağlıklı olduğu önemle belirtiliyor.

Oturmayı öğrendikten sonra keşetme çabaları gelişir demiştik. Bunlardan bir tanesi de emeklemedir. Yalnız öncelikle başını, omuzlarını ve vücudunun belden yukarısını kaldırabilme yeteneği olmalıdır. Gerekli yetenekleri kazanmış bebek bu otururken önceleri öne ve arkaya doğru sallanır ve bir yere gitmeye başladığında ise önce geri geri gider.

Bebek bir süre sonra emekleyerek doğru yöne gidecek duruma gelir. Yalnız her bebek emeklemez ve bazıları karın üzerinde sürünmeyi tercih edebilir.

Emekleme sadece elleri ve dizleri üzerinde değildir. Bir kısım bebek dirsekleri, kolları, koların dirsekten aşağı kısımları ve bacaklar kullanılarak yan yatarak sürünebilir. Sırt üstü yatarak ayakları ile kendilerini itme şeklinde hem de çok hızlı hareket ederek emekleyenler de vardır. Yalnız bu şekillerde emekleyen bebekler geç yürüme eğiliminde olanlardır.

Erken yürümeye başlayan bebekler oturmaya başlamadan bir yerlerden tutunarak ayağa kalkmaya çabalarlar ve tutnarak yan yan giderler.